Çarşamba , Aralık 12 2018
Başlangıç / Nedir ? / Makina Mıdır? Makine Midir? Doğrusu Hangisidir?

Makina Mıdır? Makine Midir? Doğrusu Hangisidir?

Makine mi Makina mı? Hangisi Doğru

“ Makine mi yoksa makina mı? ” ikilemi, Türkçe’deki diğer yazım yanlışlarından ve tartışmalarından ayrı bir literatüre sahiptir. Öyle ki, Türkçe’deki diğer yazım yanlışlarından farklı olarak birçok kurumsal firma da aynı hezeyana düşmüş, hatta akademik düzeyde bile bu farklılığa rastlanmıştır. Tüm bu konulara değinmeden önce, makine kelimesinin kökenine ve Türkçe’ye uyarlanmasına bir göz atmak faydalı olabilir. Tabi öncesinde kelimenin doğru halini öğrenelim.

Makine: Doğru

Makina: Yanlış

Türk Dil Kurumu’nun Güncel Türkçe Sözlüğüne göre kelimenin doğru formu makina değil, makinedir. Aynı zamanda “Makina” formundaki yanlış yazım ise TDK, Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü’nde Doğu Trakya ağzı olarak tanımlanmıştır.

Kelimenin Kökeni

Dilimize İtalyancadan geçmiştir. İtalyanca; “Macchina”, Latince ise “Machina” sözcükleriyle dilimizde yer bulmuştur. Aslında her iki dildeki yazılış biçimlerine baktığımızda da Türkiye’de bazı kesimler tarafından neden “Makina” olarak adlandırıldığını çözümleyebiliriz.

1792 senesinin Nemçe Sefaretnamesi isimli yazılı kaynağında kelime, “Makina” olarak yazılmıştır. Muhtemel sebebi ise diğer dillerde kelimenin e harfi ile değil de a harfi ile bitmesidir. Osmanlı dönemi çevresinde gelişen Türk Edebiyatı’nın da etkisini göz önünde bulundurursak, makul bir hata olarak görebiliriz.

Türk Dil Kurumu Kararı

Ulusal yazım kılavuzlarını hazırlamakla yükümlü kurum olan Türk Dil Kurumu, 1965 tarihinde kelimenin “Makine” olarak yazılmasına karar vermiş ve bu tarihten itibaren yayımlanan tüm yazım kılavuzlarında kelime bu haliyle yer bulmuştur.

TDK’ye göre “Makine” olsa da ülkemizde birçok kurumsal firma adını “Makina” olarak tescilletmiştir.

Örnek: A Makine Sanayi İth. Tic. Ltd. Şti.

ODTÜ Makina Fakültesi

Türkiye’de bulunan birçok üniversitede fakültenin adı “Makine Fakültesi” halinde yazılsa da Orta Doğu Teknik Üniversitesi’ne özel olarak fakültenin adı, kuruluşundan beri “Makina” halinde kalmıştır. Üniversite konseyinin verdiği karar doğrultusunda, fakülteyi muhatap alan her türlü yazıda ilgili fakülteye yazıldığı şekilde yani “Makina Fakültesi” şeklinde hitap edilmelidir. Öyle ki bu hitap şekli, fakülte içerisinde bir kült haline gelmiştir. Akademisyen kadrosu ve öğrencilerin “Makina” olarak telaffuz edilmesine dikkat ettiğini görebiliyoruz.

Bunun diğer bir örneğini İstanbul Teknik Üniversitesi’nde görebiliriz. Aynı şekilde Yıldız Teknik Üniversitesi’nde bulunan “Makina Fakültesi” de henüz kelimenin doğrusuyla yeni değiştirilmiş durumda.

TMMOB Makina Mühendisleri Odası

Diğer kurumlardan farklı olarak birçok tenkite maruz kalsa da TMMOB Makine Mühendisleri Odası, hâlâ kurum ismi olarak “Makina” ibaresini kullanmaktadır.

Dil Bilimcilerin Görüşü

TDK her ne kadar kurul kararıyla doğru bir form belirlese de çoğu dil bilimci kelimenin her iki halinin de kullanılabileceğini, hiçbir kullanımın yanlış olmadığını savunmaktadır.

Büyük Ünlü Uyumuna Uygunluk

Yazım yanlışı konusunda bu ikileme konu olan her iki kelime de büyük ünlü uyumuna uymuyor. Zaten dil bilimcilerin, her iki kelimenin de yanlış olarak kabul edilemeyeceğini savunması buna dayanmaktadır.

Neden Firmalar Makina Olarak Kullanır?

TDK net bir şekilde “Makine” olduğunda karar kılsa da, firmaların isminde çoğunlukla “Makine” ibaresine denk gelmek mümkün. Toplumda ikinci bir yanılgı olan küçük, karmaşık sisteme sahip olmayan cihazlara “Makine”, büyük ve kompleks yapıda olan cihazlara ise “Makina” denmesidir. Yol kenarlarında ve fabrikalarda gördüğümüz şirketlerin isimlerini “Makina” şeklinde tescilletmesinin sebebi ise söz konusu fabrikalarda genellikle büyük iş makinelerinin ve otomasyon cihazlarının üretiminin yapılmasıdır. Gel gelelim ki bu ayrım da ikinci bir hezeyan olarak gösterilebilir çünkü makine, basit olarak bir enerji türünü başka bir enerji türüne çeviren kapalı sistemlere verilen addır.

Hakkında: admin

Merhaba arkadaşlar okuduğunuz yazıları yorumlamayı ve bizlere destek olması açısından beğendiyseniz paylaşmayı unutmayın... Sosyal medya hesaplarımızı takip ederseniz çok seviniriz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir